Verknal het nou niet!

Wat doen we als onze hond angstig is voor vuurwerk met oud en nieuw, of bijvoorbeeld voor onweer in de zomer? Een advies dat je dan vaak tegenkomt is om "het angstgedrag te negeren".  "Ongewenst gedrag negeren" is een kreet die de laatste tijd meer in zwang is gekomen bij de opvoeding van honden. Wat er niet altijd even duidelijk bij vermeld wordt, is dat "ongewenst gedrag, als het even kan, voorkomen" en "gewenst gedrag belonen" er onverbrekelijk bij horen! Als dit niet voldoende duidelijk gemaakt wordt, kan een situatie ontstaan waarin het, toch keurig genegeerde, probleemgedrag maar niet over wil gaan....

Dit probleem hadden mijn hond (korthaarreu Chico van de Vilheide, geb. 1994) en zijn vorige baas op het gebied van vuurwerkangst. Niet op het gedrag reageren, niet tegen de hond praten, was gezegd door mensen die het weten konden, en Chico raakte met iedere oud en nieuw-periode meer van slag. Ik kreeg hem eind 2001, enkele dagen voor de jaarwisseling, en ben de nadruk gaan leggen op "probleemgedrag voorkomen". Ging hij in huis teveel heen en weer lopen, of aan de deuren krabben, dan lijnde ik hem simpelweg aan en legde hem aan de tafel vast, of ik bond de riem om mijn middel zodat ik wel mijn handen vrij had. Dit gaf hem al een stuk rust. Toen op oudjaarsavond "het uur U" daar was, heb ik hem op opgewekte toon verteld dat dit gewoon de mensenmanier was om feest te vieren, hartstikke leuk juist, had hij het al eens zo bekeken? Hij was niet helemaal overtuigd geloof ik, maar in elk geval konden we naar het raam lopen, het gordijn een stukje opendoen, en heb ik voor het raam van het vuurwerk staan genieten terwijl Chico, aangelijnd, redelijk rustig achter mij lag, met z'n rug naar het raam toe en een houding van "ach, als jij dit nou per se wilt zien..."

Inmiddels hebben we ook oudjaar 2002 achter de rug en hij is binnenshuis nu zo op z'n gemak dat hij wat meer zelf aankan. Hij hoefde niet aangelijnd te worden, drentelde alleen wat heen en weer en keek ietwat verontrust. Wordt er al te hard/dichtbij geknald, dan trekt hij zich even terug in de beschutting van "het kleinste kamertje", waarvan de deur doorgaans op een kier staat. Daar gaat hij dan rustig liggen en zo kan hij de situatie zelf hanteren.

Voor buiten geldt hetzelfde als voor binnen: voorkom dat hij het op een rennen zet van de schrik. Dit is nl. zelfversterkend gedrag, het geeft een opluchtend gevoel. Hoe vaker hij het doet, des te meer raakt dit gedrag als het ware in z'n hersens ingesleten. Dus: niet los laten lopen. En zo gauw hij aan een "schriksprintje" wil beginnen, haal je hem aan de riem weer terug (niet rukken!) en laat je hem eerst even tot zichzelf komen voordat je, heel rustig, weer verder loopt. Schiet hij weer in de vlucht: "nee", terughalen en weer opnieuw. Dit betekent dat we over een ommetje dat normaal gesproken 15 minuten kost, in de vuurwerktijd wel eens drie kwartier of nog langer doen. Dat we ook weleens dezelfde drie meter trottoir tien keer opnieuw hebben moeten lopen, en de volgende drie meter ook..... Dat er maar niemand denkt dat je ingesleten "probleem"gedrag in een paar minuten kwijt bent!

Maar het gaat wel de goede kant op hoor. Vorig jaar was Chico soms zo gestresst dat hij ergens z'n tanden in "moest" zetten om af te reageren. Dat kon de dichtstbijzijnde fietsenklem zijn (dan sta je als nieuwe eigenaar echt wel even te kijken) en ik heb hem ook wel met gestrekte arm op veilige afstand van m'n benen gehouden, hij heeft wel een bijtrem maar hij wist ook niet goed meer waar hij zichzelf moest laten.
Dit jaar heeft hij maar één keer even in de lucht lopen happen. Gehijgd en gebibberd heeft-ie wel, maar goed de stress die er nog is moet er toch langs een of andere weg uit. En: dank zij het consequent terug halen en naast me laten staan, heeft de positie naast mij nu de status van "op de plaats rust" gekregen. Zo staat hij, weliswaar rillend en hijgend, netjes op vier poten naast me aan een slappe lijn, ook die keer dat er zo'n 20 à 30 meter achter ons geknald werd! Braaf hoor, jawel. We doen allebei ons best. De kalmerende tabletjes, die zijn vorige baas al aangeschaft had en die wij meekregen, hebben bij ons alleen als talisman op de koelkast gelegen en ik heb ze nu maar weggegooid.

Het mogelijk verwarring zaaiende advies "niet op reageren" (hetgeen immers maar een deel van het verhaal is, zie boven) kan, wanneer je het advies kort en simpel wilt houden, m.i. beter vervangen worden door "doe net als anders". Houd dezelfde normen aan als altijd. Mag de hond niet aan de lijn rukken, dan mag hij dat ook niet als er een vuurwerkknal klinkt. Mag hij niet door het huis sjezen en niet aan deuren krabben, dan mag hij dat ook niet als er vuurwerk te horen is (of onweer, klappertjes, vul maar in). Door alleen maar "niet te reageren" op dit soort gedrag leer je de hond dat knallen een signaal zijn voor een toestand waarin de normale huisregels niet meer gelden. Ja, daar wordt een hond wel onrustig van!

Hetzelfde geldt voor al dan niet tegen de hond praten. Het bekende advies "niets zeggen" zal wel bedoeld zijn om te voorkomen dat mensen allerlei medelijdende slijmverhalen tegen hun viervoeter gaan houden. En inderdaad, als dat alles is wat je je hond zou willen zeggen, dan geldt zeer zeker dat zwijgen goud is.
Maar: een hond verwacht wel van zijn roedelleider dat die (mede) in de gaten houdt of er niks geks of engs aan de hand is. En aan de andere roedelleden een seintje "alles OK" geeft als er inderdaad niets loos blijkt te zijn. Wanneer je dat niet doet, dan kan het wel eens zijn dat de hond denkt "O help, moet ik nu alles zelf in de gaten houden? Ziet en hoort mijn baas nu helemaal NIETS?" en dat is natuurlijk allesbehalve geruststellend. Gebeurt er iets wat voor je hond schrikwekkend zou kunnen zijn, houd dan vanuit je ooghoeken in de gaten of je hond het zelf kan verwerken en tot rust komen, of dat hij toch behoefte heeft aan een ordebevestigend woordje. Is dat laatste het geval, gééf hem dan ook wat hij nodig heeft. Let wel: niet slijmen. Gewoon even benoemen wat het is en zeggen dat het OK is. Prijzen als hij weer kalmeert.

Wees niet meteen bevreesd dat je de hond zou "verwennen met teveel aandacht". Een hond die zich rot schrikt van een knal en het acuut op een rennen zet, denkt daarbij heus niet "gna gna, nu krijg ik lekker aandacht van baasje". Integendeel, het probleem is nou net dat de hond op zo'n moment het verstand op nul heeft en dat onze aandacht dus niet meer tot hem doordringt. Aan ons de schone taak om door middel van
a) afstoppen / voorkomen van het angstgedrag
b) aanbieden / prijzen van alternatief "beter" gedrag
de hond weer "terug op aarde" te krijgen. Ik wens alle honden en mensen die ook met een dergelijk probleem te maken hebben, hierbij veel succes!

Pauline van Vliet

*****

Bovenstaand artikel is eerder gepubliceerd in het NHC-clubblad van februari 2003.
Nu ik dit schrijf is het september 2005, en hoe ver zijn we nu?

Oudjaarsavond 2003 en 2004 heb ik Chico wel weer aangelijnd in huis omdat hij zich anders toch wat te druk maakte. Kort aangelijnd blijft het stressgedrag binnen de perken omdat hij nou eenmaal geen kant op kan, en zichzelf dus ook niet verder kan opfokken door heen en weer te lopen.
Uitlaten in de oudjaarsperiode gaat beter dan eerst. Het mee naar buiten willen is duidelijk verbeterd. In 2001 en 2002 is het nog wel eens voorgekomen dat hij gauw in z'n mand ging als ik met de riem aankwam, en er echt uitgesleurd moest worden. Afgelopen jaar heeft hij nog wel een paar keer twijfelend staan kijken "weet je nu zeker dat ik mee naar buiten moet" maar blijkbaar heeft hij er nu toch wat meer vertrouwen in dat het wel goed komt met mij erbij.

Onweer is ook iets waar Chico moeite mee heeft. Het gebeurt dus 's zomers af en toe dat ik 's nachts wakker word (wij slapen allebei op de benedenetage) van zijn onrustige gedrag. En ja hoor, bliksemflitsen, gerommel, het is weer zo ver. Ik haal dan de riem uit de gang en leg Chico aan mijn bed vast. Met een hand houd ik een beetje contact, en spreek hem vermanend toe als hij zich al te druk maakt. Zo blijft zijn gedrag binnen de perken en komt hij ook makkelijker weer tot rust als het onweer afneemt.

Chico's voorgeschiedenis: op zijn eerste oudjaarsavond, hij was toen bijna 1 jaar, heeft hij gewoon overal doorheen geslapen. Daarna moet er ooit iets gebeurd zijn waar de baas niet bij was of niet zo bij heeft stilgestaan, het is niet meer te achterhalen wat. In elk geval begon het angstig reageren op knallen pas later, en is dank zij het "niet op reageren" advies nooit goed opgevangen. Het angstgedrag werd dus alsmaar sterker en dit was in 2001 (hij was toen ruim 7 jaar) een van de redenen om de hond weg te doen.
We zijn nu 4 jaar verder. Enige schrik van knallen zal er wel blijven denk ik, maar het "probleem" van indertijd is nu meer "iets om rekening mee te houden" en dat vind ik al netjes genoeg.
Uiteraard wil ik niet beweren dat ik hiermee DE standaard-aanpak voor dit probleem presenteer, maar wie weet wat een ander er nog aan hebben kan.

Laatste aanvulling: Chico's laatste oud & nieuw was van 2007 op 2008. We zijn om half 12 naar bed gegaan en hij is er redelijk kalm onder gebleven, toen het geknal afnam zijn we rustig gaan slapen.

 

Terug naar hoofdpagina