Eén daarvan, 199 stuks groot, werd aangevoerd door een scheper met een prachtige kortharige Hollander - prachtig als gebruikshond; een tentoonstellingsmaniak zou uitgeroepen hebben: "hij heeft een witte borstvlek en een slag in zijn staart!"
De tweede kudde, plm. 60 stuks, evenals de vorige ten zuiden van Drunen weidende, werd gehoed door een scheper met een 2-jarige ruwharige Belg, een lelijk hondje, dat zijn werk erg slecht deed en welks hoektanden, daar hij de schapen te fel beet, voor de helft waren afgevijld.
De derde kudde, groot ongeveer 150 schapen, stond onder leiding enkel en alleen van een goudgestroomde Hollandse herdershond, teef; dus zonder herder. Ik had weinig tijd, maar kon toch niet nalaten er even naar toe te wandelen. De schaapshond was gaan liggen en volhardde in die houding; toen ik op 30 meter afstand van hem gekomen was, zag ik zijn tanden blikkeren en hoorde ik hem brommen. Hij bleef echter volkomen rustig, enerveerde zich niet in het minst.
Ik had met een kennis van mij, de heer W., afgesproken naar eerstgenoemde kudde te gaan kijken en het heeft mij niet berouwd, dat ik daar een paar uurtjes aan heb gegeven. Zij stond onder leiding van een scheper met Roland, een goudgestroomde reu, die eerst 6 maanden in opleiding was, doch zijn werk uitmuntend verrichtte. Zuivere commando's kreeg hij eigenlijk niet van zijn baas; er werd meer gesproken dan bevolen. Ik had de scheper met opzet een poosje aan de praat gehouden, waarbij ik heel interessante dingen over "volbloed", "inteelt" en "africhting" te weten kwam. Op die manier was ik erin geslaagd de kudde een 100 meter van de herder verwijderd te krijgen. Toen vroeg ik: "Als je die kudde nu weer deze kant uit wil laten komen, kan je hond dat dan in zijn eentje opknappen?"
"Zeker meneer", was het antwoord, "keer". Dit laatste woord, op volkomen dezelfde toon als de andere uitgesproken, was echter voor de hond bedoeld. Roland bleek uitstekend op te letten en galoppeerde onmiddellijk in de juiste richting weg, liep dóór tot hij de verst afgedwaalde schapen voorbij was (dus aanmerkelijk verder dan de eigenlijke kudde), zwenkte, en liet de gehele kudde in een minimum van tijd omkeren. Deze liep toen dus weer in de richting van de herder. Hij deed dit zonder te bijten; wel gooide hij zich af en toe tegen een weerbarstig schaap aan - wat dan steeds het gewenste resultaat bleek te hebben.
Na aldus het commando te hebben uitgevoerd, kwam hij, niet langzaam, maar evenmin met overhaasting, bij zijn baas terug, kreeg daar het commando "nog eens" en herhaalde terstond en opgewekt dezelfde manoeuvre. Bijten was hem verboden.
Moest hij de schapen samendrijven bij de herder, dan deed hij dat op de aanwijzing "haal op". Verwonderlijk was het dan te zien hoe snel en hoe uitstekend de hond de gehele kudde op een zeer kleine, niet begrensde oppervlakte vlak bij de scheper bijeen dreef.
Moest de kudde in een bepaalde richting afmarcheren, dan was het woord "drijven" voldoende, en de hond zorgde voor de rest.
Onnodig te zeggen, dat Roland in alle opzichten prima onder appèl stond en dat er van handschuwheid geen sprake was.
Ik vroeg de herder nog, hoe hij de africhting aanving. Tot mijn verrassing bleek mij, dat de man 's morgens vroeg de leerling-schepershond aan de lange lijn nam en met een 10 à 12-tal schapen ging oefenen.
De hond van de heer W., die ons vergezelde, een bekend tentoonstellingsexemplaar, was een mooie hond volgens de scheper. Of hij hem bij de kudde zou willen hebben? "Neen, want het was geen volbloed!" Hoe heb ik het nu, dacht ik. Maar ik veranderde van onderwerp. "Die hond van kudde III, ken je die?"
"Ja zeker."
"Hoe is die voor zijn werk?"
"Goed, maar ik zou hem niet willen."
"Waarom dan niet?"
"Omdat het geen volbloed is."
Nu ging mijn lamp uit. Die typische teef was een echte Hollandse herder; daar was geen twijfel aan. En ik vroeg: "Wat versta je dan onder volbloed?"
"Kijk es, meneer, die hond zijn vader heeft nooit geen schapen gezien. Bij Roland wel, zijn vader en zijn moeder, net zo goed als zijn grootvader en zijn grootmoeder, hebben allemaal achter de schapen gelopen. Roland is een volbloed en die zijn toch altijd veel beter. Ze hebben hem al wel willen kopen ook; wel voor f 100,- meneer! Dat is veel geld, maar ik zou hem niet graag kwijt raken. De baas heeft hem geruild voor een andere, die niet deugde en f 12, 50 toe. Hij heeft alles nagepluisd; hoe of de ouders waren en een heleboel meer, vóór hij hem kocht. Dat is van veel belang."
"Die gele daar van kudde II, die ginds loopt, hoe werkt die? Is die beter dan Roland?" "Neen, de gestroomde zijn de beste schaapshonden."
"En die teef bij Waalwijk, van kudde III?" "Die is ook goed. Maar geen echte hè, geen volbloed. Maar dat kan wel goed komen."
"Hoe dan?" "Door inteelt."
Het werd interessant! Een oud schaapherder, die vermoedelijk van de wereld nooit meer gezien had dan een zeer klein stukje van de Langstraat, had mij eerst aan het verstand trachten te brengen wat "volbloed" betekende, en was thans op het punt theorie voor me te houden over inteelt.
"Kijk, als je die teef nou laat paren met een volbloed, bij voorbeeld Roland, dan komen er jonge schaapshondjes, en als die groot zijn geworden, laat je daarvan een teef dekken door haar eigen vader, dus weer door Roland. Dan krijg je weer een nest, en dat nest is dan weer volbloed. Die zijn weer goed."
"En blijf je nu zo doorgaan met Roland of met één van die reuen uit die familie?"
Neen, dat was de bedoeling niet; dan moest je zien, dat je er een andere volbloed bijhaalde, en ja - "het kon wel eens wezen, dat je die ver moest zoeken."
Een scheper is zwijgzaam, zegt men. Ook in dit geval kostte het enige moeite hem aan de gang te krijgen, maar het resultaat overtrof de verwachting. Welke liefhebber van onze nationale herdershond zou het niet waarderen op het Brabantse platteland onderricht te krijgen in het scheperswerk door een vakman als de baas van Roland, leider van een kudde van 199 schapen!
